Kısa ve net: Evrenin belirli bir düzen durumu yoktur. Evren, ne kaotiktir ne de düzenli. Kaos ve düzen, bizim adlandırmamızdan ibarettir. Evren, bizim onu nasıl algıladığımıza göre şekillenir. Biz evrene baktığımızda, ne görüyorsak onu işliyoruz. Biz sadece evreni yorumluyoruz; kendi kafamıza göre, kendi yazdığımız kanunlara göre.
Üç-beş galaksinin hareketine bakarak “Evren mutlak bir düzene sahiptir.” demek ahmaklıktır. Evrene düzenli veya kaotik diyoruz, çünkü bazı şeyler bizim hesaplamalarımıza göre bir olayın tahmin ettiğimiz şekilde sonuçlanmasına “düzen”, cevabını bilmediğimiz, anlamlandıramadığımız, öngöremediğimiz şeylere ise “kaos” adını veririz.
Ancak unutmamak gerekir ki düzen kaosu, kaos da düzeni doğurur. Bu iki kavram, tıpkı uzay-zaman gibi tek bir sistemin içindedir. Düzenli bir sistem kaosa sürüklenir; kaotik bir durum ise düzenli bir yapı oluşturur.
Birkaç örnek vermem gerekirse: baryon asimetrisi, kelebek etkisi, belirsizlik ilkesi, kuantum süperpozisyonu ve son olarak da üç cisim problemi… Bunlar, tıpkı Yin ve Yang gibi, düzen içindeki kaosu, kaos içindeki düzeni ifade eder.
Fakat aklımızdan çıkarmamamız gereken bir konu daha var: gözlemlenemeyen evren. Evrenin %5’i baryonik madde, %27’si karanlık madde, %68’i ise karanlık enerjiden oluşur. Yani bizim algıladığımız gerçeklik yalnızca buzdağının görünen yüzüdür. Kâinat atlasında toz zerresi bile değiliz.
Karıncaların beyninde yaklaşık olarak 250.000 nöron vardır ve bu yüzden gerçekliği bizim kadar geniş bir perspektiften idrak edemezler. Bir karıncanın gözünde insanlar, binalar, arabalar ve diğer her şey sadece “büyük bir cisim” olarak kodlanır. Evrenin doğasından, zaman ve mekân algısından, soyut düşünme kabiliyetinden bihaberdirler ve insanların onlar üzerinde deneyler, gözlemler yaptığının bile farkında değillerdir.
Belki de tam şu an biz de bir deney faresiyiz. Evrenin ne olduğunu bile bilmiyoruz; düzenli mi yoksa kaotik mi, kesin olarak cevap veremeyiz. Evren durmadan ve ivmelenerek genişliyor.
Ve size sormak isterim: Sizce evrende düzen mi hâkim, kaos mu?
Ve size göre evren ne?
Carl Sagen geldi aklıma ahhh ahhhh Carl Sagen Kosmos Evrenin sırları kitabı 🙂
Evrende çok ciddi hassas ayarlar vardır, evren kaotik değildir hatta “evrendeki düzeni görmemek” ateist fizikçi Leonard Susskind’e göre “evinizdeki fili görmemek” gibidir.
Evrenimizin başlangıcında ise dört temel etkileşim artı kozmolojik sabit çok hassas bir dengededir,hassas ayar olduğuna göre ise evrende kaotizmadan bahsedilemez çünkü belirlenebilir bir şey hakkında konuşmak dahi bir düzen var saymaktır. Bilimin metodunu kullanabiliyorsak, tümevarım yapabiliyorsak hatta hatta eğer yaptığımız bilimsel çalışma yordanabiliyorsa (önceden tahmin edilebiliyorsa) burada bir düzen var saydığımız içindir. Şayet evren kaotik olsaydı sen onu ifade edemezdin, bilim yapamazdın tümevarımı asla yapamazdın çünkü nedenselliği asla kullanamazdın 🙂
@sutanok evrende neden düzen kadar kaosun olduğunu açıklamıştım aslında, ama seninki de bir bakış açısı en nihayetinde.
